Habudiyar Hangi Yöreye Aittir? Gündelik Hayattan Mizahi Bir Yorum
Şimdi sıkı durun, çünkü hepimizin dilinde dolaşan “Habudiyar” kelimesiyle ilgili büyük bir keşfe çıkıyoruz. Evet, bu yazıda “Habudiyar hangi yöreye aittir?” sorusunun cevabını arayacağız, ama tabii ki bir de mizahi bir açıdan. Çünkü mesele sadece yemek değil, dilin nasıl şekillendiği, kelimelerin nereden çıktığı ve hatta günlük hayatta bu kelimenin nasıl kullanıldığıyla ilgili de derin düşüncelere dalacağız. İzmir’de yaşayan, espri yapmaktan asla geri durmayan, ama aynı zamanda her şeyin içini fazlasıyla düşünen biri olarak, bu konuda düşünmeden edemedim.
Habudiyar’ın Kökeni: İzmir’den Duydum, Caddede Yürürken!
Bir sabah, akşam uykusunun tatlı rehavetini üstümden atmaya çalışırken, caddede yürüyordum. İzmir’in o neşeli havasında, her şey bana “burası ne kadar güzel” dedirtirken, birden kulağımda bir ses belirdi: “Habudiyar!” Arkadaşım Berk, karşı kaldırımdan sesleniyordu. Ne olduğunu pek anlamadım ama bir şekilde, bu kelime kafamda dans etmeye başladı. “Habudiyar”, “Habudiyar”, “Habudiyar!”… Kulağa çok tanıdık geliyordu ama bir o kadar da garipti. Neyse, Berk’in yanına gittim.
Berk: “Abi, biz bu hafta sonu ne yapıyoruz?”
Ben: “Habudiyar?”
Berk: “Yani işte… Habudiyar gibi bir şeyler yapalım!”
Ne demek istediğini tam olarak çözemedim, ama kulağa çok İzmir usulü bir şey gibi geldi. “Habudiyar”… Bu kelime, Türkçeye kaybolmuş bir sözcük gibi girmedi mi birden? Şimdi dönüp bakınca, kelimenin “Habıdiyar” gibi bir eski sözcüğe dayandığını fark ettim. İzmir’de, özellikle biraz daha eğlenceli sohbetler esnasında, “Habudiyar” kelimesi bazen neredeyse felsefi bir hal alabiliyor.
“Habudiyar” ve Yerel Kullanım: İzmir’deki Sokak Konuşmaları
Tabii, bu kelimenin sadece bir İzmirli için anlam taşıması biraz garip olabilir. Özellikle Türkiye’nin başka bölgelerinden birine gittiğinizde “Habudiyar” dediğinizde insanlar size “Bu ne ya?” diye bakabilir. Yani, bizim için gayet doğal olan bir kelime, bir anda oraya gitmişken yabancılaşıyor. Şimdi şunu kabul edelim: “Habudiyar” diye bir kelime gerçekten her zaman tam anlamıyla ciddiye alınacak bir şey değil. Hatta bazı insanlar, bunun ne anlama geldiğini sorarken biraz komik bir duruma düşebiliyorlar.
Örneğin, geçen gün bir arkadaşımın, Malatya’dan gelen akrabalarına “Habudiyar” dediğini gördüm. Herkesin yüzü aynı anda şu hale geldi:
Akraba: “Ne bu ya, ne demek istedin?”
Ben: “Evet ya, bende çok garip bir kelime, söylememişim!”
Akraba: “Yani, herhalde kısaca ‘yapalım’ gibi bir şey anlatmak istiyordur.”
Bunu duyduğumda, sanki arkadaşım Habudiyar’ı bir filoloji dergisinden okumuş gibi açıklama yapmaya çalıştı. Ama her şeyin bir yeri ve zamanı olduğunu unutmuştu. O zaman fark ettim ki, Habudiyar’ın kendisi bir çeşit mizah, biraz da anlık sohbet malzemesi.
Yerel Bir Sözcüğün Evrimi: “Habudiyar”ın Kültürel Seyahati
Daha önce de belirttiğim gibi, “Habudiyar” kelimesinin, özellikle İzmir ve Ege Bölgesi’nde sıkça kullanıldığını söyleyebiliriz. Bunun dışında, kelimenin kullanımı İstanbul, Antalya gibi şehirlerde daha az yaygın. Hatta bir kez İstanbul’da bir arkadaşıma “Habudiyar hangi yöreye ait?” diye sordum. Cevap şuydu: “Burası İstanbul, Habudiyar falan yok!”
Ama şunu fark ettim ki, “Habudiyar” aslında o kadar evrensel bir şey ki, bu kelimenin karşılığı birdenbire başka dillerde de bulabilirsiniz. Hani mesela, İtalyanlar pizza derken biz de Pide diyoruz, biraz buna benziyor. İzmir’deki “Habudiyar” da bir şekilde dünya çapında tanınabilecek bir kavram olabilir. Yani, belki de bir gün, Almanya’da “Habudiyar” diye bağıran birini duyarsak hiç şaşırmam.
İç Sesim: “Açık Hava Konserinde ‘Habudiyar’ Çıkarsa?”
Şimdi gerçekten bir an için gözlerinizi kapatın ve bir konser alanına gidin. Bu konser, rock müzikten ziyade, Türk halk müziği çalan bir konser olsun. Sahneye çıkan sanatçı, mikrofonu eline alır ve tüm izleyicilere şöyle der: “Bugün burada hep birlikte, ‘Habudiyar’ diyerek enerjimizi yükseltelim!”
Hayal edin, herkes hep bir ağızdan bağırıyor: “HABUDIYAAAAAR!” Hahah, İzmir sokaklarında, bazen kafamda şunu düşünüyorum: Bu kelime gerçekten bir gün böyle popüler olur mu? İzmir’de başlayan bir akım, dünyayı sallar mı? Kim bilir, belki de… Ya da belki de bu kelimenin bir anlamı yoktur ve biz sadece içine eğlence katmak için buna bir anlam yükleriz.
Sonuç: Habudiyar, Kültürel Bir İkon mu?
Peki, sonunda “Habudiyar hangi yöreye aittir?” sorusunun cevabını verdik mi? Tam olarak değil, ama bence asıl cevap şudur: “Habudiyar” kelimesi, Türkiye’nin her bir köşesinde, her bir semtinde kendi tarzıyla var olabilecek kadar evrenseldir. İzmir’de sıklıkla kullanılan, eğlenceli ve absürd bir kelime olsa da, bu kelimenin neye ait olduğunu tam olarak açıklamak, aslında her yerin kendine has kültürünü yansıtan bir mesele.
Yani, Habudiyar gerçekten sadece bir kelime değil, bir yaşam tarzı. Kimi yerde anlamını kaybediyor, kimi yerde içsel bir felsefe haline geliyor, kimi zaman da sadece gündelik şehriye tartışmalarına malzeme oluyor. Her ne kadar kökenini İzmir’e dayandırıyor gibi görünse de, “Habudiyar” aslında Türk dilinin ne kadar zengin olduğunu ve kelimelerin nasıl şekil değiştirdiğini gösteriyor.
O yüzden bir dahaki sefere “Habudiyar” dediğinizde, kimseye açıklama yapmanıza gerek yok; çünkü bu kelimenin içinde her şey var.