Sait ve Şaki Ne Demek?
Hadi itiraf edelim, kelimeler bazen anlam kaymalarına uğrayabilir ve hiç olmadığı kadar farklı şekillerde kullanılabilir. Bu yazıda ele alacağımız “Sait” ve “Şaki” kelimeleri de bunun tipik örneklerinden. Hepimizin kulağında bir şekilde yankı yapmış bu terimler, aslında doğru kullanıldığında bile ne kadar karmaşık ve tartışmalı olabiliyor? Şimdi, bu kelimelere bir göz atalım ama çok dikkatli olun; çünkü anlamları üzerinde düşünmek, toplumsal yapımız hakkında derin sorular sormamıza neden olabilir.
Sait Nedir?
“Sait” kelimesi, halk arasında bazen “iyi insan” anlamında kullanılıyor, bazen ise “açık sözlü ve dürüst” biri olarak tasvir ediliyor. Peki, gerçek anlamı bu mu? Aslında, Sait kelimesi Arapçadan dilimize geçmiş bir isim olup, “mutlu”, “şanslı”, “başarılı” gibi anlamlar taşır. Ancak halk dilindeki kullanımı, genellikle bu kelimenin daha yumuşak ve pozitif bir karakteri işaret ettiğini gösteriyor.
Buradaki en önemli tartışma, “Sait” kelimesinin bu idealize edilmiş hali ile toplumda bir kişi ya da karakterin hangi özelliklere sahip olması gerektiğine dair körü körüne bir norm belirleyip belirlemediğidir. Mesela, bu kelimeyle ilgili sıkça duyduğumuz “o çok Sait bir insan” ifadesi, sanki her iyi, doğru ve pozitif olan şeyin bir “Sait” olabileceği anlamına geliyor. Peki, gerçekten herkesin “Sait” olmasını mı bekliyoruz? Toplumda belirlenen bu idealizmin dışına çıkan insanlar “yanlış” mı oluyor?
Şaki Ne Anlama Gelir?
“Şaki” kelimesi de halk arasında sıklıkla duyduğumuz ve anlamı üzerinde pek durmadığımız terimlerden biridir. İslam kültürüne ait bir terim olan “şaki”, kelime anlamı olarak “kötü”, “fena”, “zarar verici” kişiyi tanımlar. Ancak burada durup bir soru sormamız gerek: Şaki kavramı toplumsal anlamda kimler için geçerli olabilir? Gerçekten bir insan yalnızca kötü ve zararlı olduğu için “şaki” sayılabilir mi, yoksa burada başka bir ideolojik bakış açısı mı devreye giriyor?
Bunun zayıf yönlerinden biri, “şaki” etiketinin çok kolayca insanları etiketlemek için kullanılabilmesidir. Toplumda, “şaki” olarak damgalanan bir kişi, yalnızca bu etiketi taşıdığı için dışlanabilir, itibar kaybedebilir. Ancak, “şaki” olmak bir insanın tüm kişiliğini tanımlayabilir mi? Bir insanı bu kadar basit bir şekilde “iyi” ya da “kötü” olarak sınıflandırmak doğru mudur?
İdeolojik Yansımalara Dair Eleştiriler
Sait ve şaki kavramları üzerine yapılan tartışmalar, genellikle iyi ile kötü arasındaki çok basit bir ayrım yapmaya dayanır. Ancak toplumumuzda sürekli olarak sorgulanmayan bu etiketler, bazen belirli sosyal sınıfların ya da ideolojilerin savunulmasına aracılık eder. “Sait” olmak, çoğunluğun doğru bildiği şeyi yapmak, toplumsal kurallara uymak anlamına gelirken; “şaki” olmak, başkalarına zarar veren, sistemle uyuşmayan bir kişiliği tanımlar.
Bu keskin ayrım, aslında bireylerin kendi kimliklerini oluştururken karşılaştığı en büyük engellerden biridir. Ne zaman bir insanın fikirleri, yaşantısı veya davranışları bu normların dışına çıksa, hemen “şaki” olarak damgalanır. Oysa, bu tür etiketlemeler, bireylerin farklı bakış açılarına sahip olma ve toplumu daha açık fikirli bir hale getirme hakkını ihlal eder.
Sonuç: Herkes Sait Mi Olmalı, Şaki Mi?
İşte asıl soru burada: Gerçekten “Sait” olmak zorunda mıyız? İdealize edilmiş “iyi insan” figürü, kendine zarar verici bir baskı oluşturabilir mi? Toplum, herkesin aynı kalıplara uymasını bekliyor ve bundan sapmak “şaki” olmak mı demek? Hayır, elbette ki. Ancak sürekli olarak birbirimizi bu şekilde etiketlemek, toplumsal yapıyı bozan, düşündürmeye fırsat tanımayan, sadece dayatmalarla şekillendirilen bir yaşam tarzına bizi mahkum edebilir.
Ve buradan bir başka kritik soruya varıyoruz: Toplumun ve kültürün dayattığı bu tür normlara karşı çıkmak, gerçekten de “şaki” olmak anlamına gelir mi? Ya da bizler, bu “şaki” etiketini her zaman sadece sistemin dışına çıkanlara mı yapıştırıyoruz?
Tartışma burada bitmiyor. Gerçekten, bu tür kavramlar üzerine düşünmeye başladığınızda, toplumumuzdaki birçok düşünsel sınırı ve toplumsal baskıyı yeniden sorgulama fırsatı buluyoruz.